/ BIOSPOROS ON LINE My Account  Cart Contents  Checkout  
  Top » Catalog » >>>> Certifications, documents a » pubblications and external links » My Account  |  Cart Contents  |  Checkout   

apostoli me kourier

Languages
english italiano
Categories
-organic certified seeds-> (203)
-Raku Pottery and Ceramics (3)
Greek Green Olives
natural insect repellents (2)
refreshment and irrigation (3)
truffle cultivation mycorrhized-> (1)
-beekeeping plants (5)
-cereals (1)
-forage seeds (3)
-gourmet seeds (4)
-ice protection (1)
-insect traps (4)
-organic fertilizers for organic (6)
-organic nursery plants (1)
-seeds perennial plants (2)
-small machinery and tools (8)
-Books (37)
- Irrigation (3)
>>>> Certifications, documents a-> (17)
  authorizations (4)
  certifications (7)
  PRESS RELEASES
  pubblications and external links (6)
Manufacturers
What's New? more
cauliflower Romanesco (organic seed)
cauliflower Romanesco (organic seed)
2.20EUR
Quick Find
 
Use keywords to find the product you are looking for.
Advanced Search
Information
Shipping & Returns
Privacy Notice
Conditions of Use
Contact Us
Triticum dicoccum, emmer, zea, far 0.00EUR

Το σιτηρ Triticum dicoccum και το αρχαο Ελληνικ Ζα: ιστορα, χαρακτηριστικ και καλλιργεια
 

του

του Harald Letizi , δρ. Γεωπνος της Βιοσπρος (www.biosporos.gr )

www.triticumdicoccum.gr

 

Εισαγωγ  και σημεωμα του συγγραφα

ταν εχα πρωτοασχοληθε με τον σπρο Triticum dicoccum στην Ελλδα, το 2007, γνριζα την παλι παρδοση του farro στην Ιταλα, δηλαδ των σιτηρν Triticum spelta και Triticum dicoccum. Μετ απ δο – τρα χρνια ο κσμος στην Ελλδα ξεκνησε να αναζητει ντονα το αρχαο ελληνικ σιτηρ “ζα” “ζει” και εκε που φαινταν απλ να τυχαο νομα, το ζα, με την ρευνα που κανα ανακλυψα τι ντος πρκειται για ιστορικ νομα και σιτηρ.

 

Πυγ των σιτηρν και το νομα “ζα”

Σμφωνα με την σημεριν γνση της ιστορας, η πρτη πηγ των χειμερινν σιτηρν εναι η Μεσοποταμα και οι γρο περιοχς, και η επμενη στση για την διαμρφωση των ειδν εναι η Αιθιοπα και η Μεσγειος.

Σμερα με το νομα ζα στην Ελλδα αποκαλομε κυρως το δημητριυκ σκληρο τπου Triticum dicoccum, δηλαδ το δκοκκο σιτρι που χει το χαρακτηριστικ στα αλνια να παραμνουν οι σπροι ντυμνοι και κολλημνοι δο δο μεταξ τους. Επσης και το Triticum spelta εναι να εδος δκοκκου στου αλλ εναι τπου μαλακο.

Για το νομα Ζα και την καλλιργεια του δεν χουμε πια αμφιβολες εφσον χουμε αρκετ ιστορικ στοιχεα σε βιβλα που με την σημεριν διαμχη περ ονματος εναι τελεως ανεξρτητα εφσον τα βιβλα που αναφρουμε εναι πολ παλι:

Α – το λεξικ Ελληνικς γλσσας του Δ. Δημητρκου κδοση του 1953 αναφρει στο νομα “ζα” : “ ζει, οικογνεια των αγρωστοειδν Διον. Αλ. 2,25 Διοσκ. 2,89 κ.τ.λ.” που το λεξικ προσδιορσει το ζα ως “οικογνεια των αγρωστοειδν” (στην οποα ανκουν λα τα σιτηρ).

Β - το λεξικ Ελληνικς γλσσας του Δ. Δημητρκου κδοση του 1953 αναφρει στο νομα “ζει” : 1 – εδος σιτηρο χρσιμου εις τροφν των ππων, κ.τ.λ...... 2).... εδος σιτηρο δικκκου , Θεφρ. ΦΙ. 8.9.2 Διοσκ. 28.9.

Γ - το λεξικ Ελληνικς γλσσας του Δ. Δημητρκου κδοση του 1953 αναφρει στο νομα “ζεδωρος” : 1) ... ο παρχουν ζεις,  γνιμος ως επθ. της γης ... Ηλ. Β. 548 ........ 2) κ. νετ. (ζω) ο παρχον ζως, ζωογνος : μπ. 5 | Ζεδωρος Αφροδτη, ...... Ζεδωρος Ηλιος το ζεδωρος ηλιακς φως... που το λεξικ προσδιορσει την ζει με την ζω και την γονιμτητα.

Δ – το βιβλο “agriculturist' s manual; .....   ” (γεωπονικ εγχειρδιο....) του 1886 αναφρει στον κεφλαιο VII - Triticum Zea παρ. 76 – zea or far (ζα φαρ, δηλαδ farro φρρο). Αυτ υποτθεται να εναι το ονομαζμενο σιτηρ Ζα των Ελλνων (φρρο των Ρωμαων) που δεν χει καμα ομοιτητα με το Zea Mais (δημητριακ των Αζτκων)...... (δηλαδ δεν χει ομοιτητες με το καλαμπκι που χει επιστημονικ νομα Zea mais)

Το διο βιβλο αναφρει χρια το Triticum zea (κεφλαιο VII, πρ. 76) που αναφρει στην δια ομδα με το Triticum bengalense και το Triticum polonicum  και χρια αναφρει το Triticum spelta (κεφλαιο IX, παρ. 78) και επσης το Triticum monococcum (κεφλαιο Χ, παρ. 83) δηλαδ το μονκοκο σιτηρ.

Ε – το βιβλο “The rural cyclopedia” (αγροτικ εγκυκλοπαδεια) του 1849 στην σελδα 103 αναφρει την ιστορα της σκαλης, που εξιγετε τι κποια παλι εδη που αναφερταν στο εδος σκαλη (Secale spp.) χωρστηκαν αργτερα απ τους βοτανολγους σε τουλχιστον τρα γενικ: Secale, Triticum, Agropyrum. Αναφρεται πως η σκαλη (με την αρχαα ννοια) που υποτθεται να προρχεται απ την Κρτη, την Κριμαα, την Λεβντε την Αγυπτο δεν προρχεται απ εκε, αλλ απ την Ασιατικ Ταρταρικ. Τα σιτηρ που αναφρονται στην αγγλικ μετφραση της αγας γραφς απ των Μωυσ και τον Ισαα ως σκαλη (rye) και επσης απ την Ηρδοτο ταν μλλον σιτηρ του εδος Triticum spelta, πρην Zea spelta. Ουσιαστικ το κεμενο αναφρει τι το σιτηρ Zea spelta καλλιεργοταν στην αρχαα Ελλδα, και το Zea spelta, που αργτερα πρε το νομα Triticum spelta, εναι να εδος δκοκκο στος.

 

Τα ονματα του ζα σε λλες χρες

Ορισμνοι το αναφρουν με το Ιταλικ νομα farro, αλλ στα Ιταλικ farro μπορε να σημανει τρα πργματα: το farro medio (μτριο) εναι το Triticum dicoccum (τπου σκληρο) το farro maggiore (μεγλο) Triticum spelta (τπου μαλακο) και το farro minore (μικρ) Triticum monococcum (πολ μικρ σπυρ και μονκοκκο). Το Triticum spelta ταν πιο εκολο να το βρε κανες στην αγορ αλλ, το πιο καλ και επεπτο “φρρο” για τους Ιταλος εναι το T. dicoccum. Το μονκοκκο στος (Triticum monococcum) εναι ελχιστο στην αγορ.

Στα αγγλικ και στα γερμανικ το Triticum dicoccum ειναι το emmer, το Triticum spelta εναι το dinkel spelt και το Triticum monococcum εναι το einkorn.

Στην Αιθιοπα καλλιεργεται παραδοσιακ το Triticum dicoccum με το ντπιο νομα αρρς (arras). Μχρι το 2001 ταν καλλιεργοταν περπου στο 5% της αροτρας γης της Αιθιοπας και αυτ την κανε απ της σημαντικτερες χρες για το δκοκκο στο στο κσμο (D'Andrea C. και Mytikou H, 2002).

 

Ιστορα της καλλιργειας του Triticum dicoccum

Τα ντυμνα σιτηρ, και κυρως το Triticum dicoccum φανεται να εχαν εξημρωση απ το γριο Triticum dicoccoides και μετ εχε μεγλη ανπτυξη περπου 7000-8000 χρνια π.Χ. απ την Μεσοποταμα προς την Μεσγειο και την Μση Ανατολ. Ταυτχρονα εξημερθηκε το μονκοκκο στος. Περπου 5000 χρνια π. Χ. γινε εξημρωση του Triticum spelta στην περιοχ του Κακασου και της Κασπας χρη την διασταρωση μεταξ Triticum dicoccum και μαλακ σιτρι (Triticum aestivum). Το αποτλεσμα στο Triticum spelta ταν χει μεγαλτερη αντοχ στο κρο απ το δκοκκο στο, και γι' αυτν τον λγο εξαπλθηκε περισστερο στις κρες περιοχς της Ευρπης. Στη αρχαα Ελλδα πρπει να ταν παρν και η καλλιργεια του, μαζ με την καλλιργεια του δκοκκου στου και του μονκοκκου.

Αργτερα, περπου το 3000 π.Χ. φανεται να υποχωρε η καλλιργεια του για χρη του απλο στου, που καθαρζεται εκολα απ τα βρκτεια, και του κριθαριο, που αντχει καλτερα στο λας που συσσωρευταν στα χωρφια απ τα ποτσματα (D'Andrea C. και Mytikou H, 2002). Στην Αγυπτο το δκοκκο φανεται να εχε μεγλη ανπτυξη υπ την τρτη δυναστεα των Φαρα, δηλαδ περπου 2500 χρνια π.Χ.

Ορισμνα βιβλα που αναφρουν το Triticum spelta ως κλασσικ δημητριακ των αρχαων Ελλνων, αλλ μλλον τον εχαν μπερδψει με το δκοκκο σιτρι στον οποο μοιζει.

Οι αρχαο Ρωμαοι τργανε φρρο, κυρως το δκοκκο, και ταν επσης παρντα και το Triticum spelta και το μονκοκκο στος.

Εναι ποψη του συγγραφα τι, βση την βιβλιογραφα και την πιθαν αντιστοιχα του ζα με το φρρο των Ρωμαων, να ταν το αρχαο “ζα” απλ μα ομδα ντυμνων σιτηρν στην οποα ταν μαζ το Triticum dicoccum, το Triticum spelta (τπου δκοκκου και αυτ) και πιθανν το διο το μονκοκκο σιτρι και λλα σιτηρ.

Το Triticum dicoccum προσαρμζεται εκολα σε φτωχ εδφη και χει σε ττοιες περιπτσεις καλτερες αποδσεις απ το μαλακ το σκληρ σιτρι. Γι' αυτν τον λγο η καλλιργεια του δεν εξαφανστηκε μετ απ τσα χρνια και καλλιεργεται ακμα στην Κντρο-Ντια Ευρπη, σε κποιες χρες της Αφρικς (π.χ. Αιθιοπα) και στην Μση Ανατολ στις περιοχς με τα πιο φτωχ εδφη.

 

 

Γενετικ ταξινμηση

Σμφωνα με το βιβλου “μεγλες καλλιργειες” των Μπαλντνι Ρ., και Τζιαρντνι Λ. Του 1989 (Baldoni e Giardini, 1989)  το γενικ Triticum περιχει πολλ εδη (μχρι και 500). Ορισμνα απ αυτ καλλιεργονται και σμερα ( τουλχιστον μχρι το 1989) και μεταξ αυτ καλλιεργονται κυρως το Triticum durum (το γνωστ σκληρ σιτρι για ζυμαρικ και σιμιγδλι) και το Triticum aestivum (το μαλακ σιτρι που χρησιμοποιεται κριος στην αρτοποια).

Απ γενετικ πλευρ, υπρχουν εδη που εναι:

Α -  διπλοειδ (2n=14 χρωμοσματα), και εναι π.χ. το Triticum boeticum και το T. monococcum.

Β – τετραπλοειδ (2n=28),  και εναι π.χ. Το Τ. dicoccoides, T. dicoccum (που συζητμε), T. durum ( σκληρ σιτρι), T. turgidum , T. timopheevi.

Γ – εξαπλοειδ (2n=42), T. aestivum (το μαλακ σιτρι), T. spelta (μαλακ farro), T. macha.

Στο Triticum dicoccum εναι γνωστς διφορες ποικιλες, αλλ δεν υπρχει επσημος Ευρωπακς κατλογος των ποικιλιν του. Στο Triticum spelta αντθετος υπρχει Ευρωπακς κατλογος των ποικιλιν, πως στα πιο γνωστ μαλακ και σκληρ σιτρια.  

 

 

Μορφολογα

Το T. dicoccum και το T. spelta χουν τους σπρους που παραμνουν “ντυμνους” με τα βρκτια κολλημνα με τον σπρο μετ τα αλνια, εν το σκληρ και το μαλακ σιτρι χουν σπρους “γυμνος” μετ τα αλνια (χνουν τα βρκτια μσα στην κομπνα που αλωνζει). Το  T. dicoccum λγεται επσης “δκοκκο” γιατ οι σπροι παραμνουν κολλημνοι δο δο με τα βρκτια που τα εννει. Το διο φαινμενο ισχει και για το Triticum spelta που εναι και αυτ να τπο δκοκκου στου.  Το Triticum monococcum χει σπρο που παραμνει ντυμνο μετ τα αλνια, αλλ τα σπυρι εναι μεμονωμνα, και χι κολλημνα μεταξ τους.

Το γεγονς τι αυτο οι σπροι χουν βρκτια επνω τους δυσκολεει πολ την χρση τους και το λεσμα. Ο καθαρισμς απ τα βρκτια γνεται σμερα με ειδικ μηχανματα που αντιθτως δεν χρειζονται για τα γυμν σιτρια (σκληρ και μαλακ). Γι' αυτ τον τελευταο αινα δεν σπρθηκαν ιδιαιτρως και επ πολλ χρνια προτμησαν την καλλιργεια του σκληρο και του μαλακο στου.  

 

 

Τι εναι το καμοτ

Το κμουτ, Khorasan, εναι εδος T. turgidum ssp turanicum T. turanicum. Αναφρεται στην βιβλιογραφα του 1989 (coltivazioni erbacee, Baldoni, Giardini) τι το T. turgidum καλλιεργονταν σε μικρς εκτσεις και στην Ιταλα. Το εχαν αφσει γιατ δεν γνεται καλ ψωμ με το αλερι του. Μια εταιρα στο Καναδ χει κατοχυρσεις το νομα Kamut και στην αγορ εναι η μοναδικ που μπορε νμιμα να χρησιμοποιε αυτ το νομα. Οι υπλοιποι μπορον να καλλιεργσουν αυτ το σιτηρ και να το πουλσουν ως Khorasan, που εναι το επσημο νομα του εδος αυτο.

 

Θρεπτικς ιδιτητες του Triticum dicoccum και λλων σιτηρν

Σε κποιες αναλσεις απ την Ιταλα εναι φανερ τι λα αυτ τα εδη Triticum περιχουν μα ποστητα γλουτνιο. To T. dicoccum φανεται να χει υψηλτερες πρωτενες και χαμηλτερο (σε ποσοστ) γλουτνιο, σχετικ με τα λλα εδη Triticum. Το γλουτνιο εναι αυτ η ουσα που περιχεται στο αλερι και εμφανζεται ταν κνουμε την ζμη με το αλερι και μετ πλνουμε την ζμη κτω απ το νερ: το κολλδες υλικ που παραμνει απ την ζμη εναι το γλουτνιο. λα τα  σιτηρ του γενικο Triticum περιχουν γλουτνιο και η διαφορ εναι στην ποιτητα του. Στο Triticum dicoccum ως συνθως το γλουτνιο εναι πιο επεπτο απ το γλουτνιο των λλων σιτηρν.

 

Πντως και οι πρωτενες και το γλουτνιο, πως και τα λλα συστατικ, σχετζονται και με την ποικιλα και με το περιβλλον που μεγλωσαν, περιλαμβανομνης η γεωργικ τεχνικ και οι καιρικς συνθκες ανπτυξης. τσι μσα στο διο εδος χουμε αποτελσματα αρκετ διαφορετικ σε κθε περπτωση πος στο σκληρ σιτρι που η περιεκτικτητα σε πρωτενες μπορε εναι απ 11% ως 14% περπου μσα στην δια ποικιλα και την δια χρονι, αλλζοντας συνθκες του χματος, της καλλιργειας και της λπανσης.

 

 

Καλλιργεια του Triticum dicoccum σμερα

Η καλλιργεια του δκοκκου στου εχε μεγλη ανπτυξη την Ιταλα και στην Γερμανα τα τελευταα εκοσι χρνια κυρως στον τομα της βιολογικς γεωργας και των υγιεινν τροφν. Στην Ιταλα καλλιεργεται το δκοκκο σιτρι σε περπου 25000 στρμματα. Το Triticum spelta καλλιεργεται σε μικρς εκτσεις και το μονκοκκο σιτρι σχεδν καθλου, αν και γνονται ρευνες για να καλλιεργετε ξαν σε μεγαλτερες εκτσεις.

Στην Ελλδα το 2000 μπορε να υπρχαν 200-300 στμματα καλλιργειας του δκοκκου στου και σχεδν καθλου το μονκοκκο και το Triticum spelta. Το 2013 μπορομε να υπολογζουμε τι σπρθηκαν τουλχιστον 5000 στμματα απ δκοκκο στο, τουλχιστον 1000 στμματα σε Triticum spelta, και τουλχιστον 100 στμματα σε μονκοκκο στο.

Οι πρτοι που ξεκνησαν την καλλιργεια ταν ορισμνοι βιοκαλλιεργητς, αλλ σμερα απλθηκε πολ και σε συμβατικος καλλιεργητς.

Η τεχνικ της καλλιργειας του δκοκκου στου εναι παρμοια με την καλλιργεια του σκληρο στου, με την διαφορ τι το δκοκκο χει λιγτερες ανγκες σε θρεπτικ στοιχεα και κυρως σε ζωτο. Με υψηλς λιπνσεις με ζωτο μπορε να ψηλνει πολ και αργτερα το φυτ να πλαγιζει.

Η λπανση γνεται ανλογα με τα εδφη και τις καλλιργειες που προηγθηκαν και τα στοιχεα που χουν αφσει στο δαφος. Σε πολ φτωχ εδφη μπορε να χρειζονται αν στρμμα μχρι 5 κιλ αζτου (N), μχρι 10 κιλ φωσφρου (P2O5) και μχρι 10 κιλ κλιο (K2O).

Πντως και χωρς λιπσματα η παραγωγ μπορε να φτσει στα 250 κλγ./στρμμα χρη στις μικρς ανγκες του φυτο και τα στοιχεα που πντα βρσκονται σε καλλιεργομενα εδφη. Σε ορισμνε περιπτσεις, στην περιοχ της Θρκης το 2013, η απδοση του δκοκκου στου χωρς λιπσματα πγε καλτερα απ το συμβατικ σκληρ σιτρι.

Στην βιολογικ γεωργα θα κνουμε αμειψισπορ με καλλιργειες ψυχανθν που δεσμεουν ζωτο και βελτινουν το δαφος. Μπορε να γνει και λπανση με κοπρις και κμποστ πριν να γνει η προετοιμασα του χωραφιο για την σπορ.

Επσης υπρχουν ειδικ βιολογικ λιπσματα (Orgazot, Eutrofit και Ergodrip) που χουν δεξει πολ καλ αποτελσματα στην απδοση των σιτηρν, στην βιολογικ και στην συμβατικ καλλιργεια, με αποτελσματα νω των 20% με στη παραγωγ να διαφυλλικ λπασμα (τπου Eutrofit Ergodrip) κατ το αδλφωμα του φυτο (τλος Μαρτου περπου, Letizi H., Stradi G., 2004).

Με τα ζιζνια δεν χει πολ πρβλημα γιατ κνει πολ καλ αδλφωμα την νοιξη και τα πνγει.

Η ποστητα σπρο που χρειζεται αν στρμμα εναι περπου 22-24 κλγ., και σπρνεται ντυμνος, μαζ με τα βρκτια, πως βγανει απ το αλνισμα. Η αποστσεις σπορς εναι οι διες του απλο στου.

 

 

Συμπερσματα και σχλια

Το περφημο Ζα τον αρχαων Ελλνων πιθανν να ταυτζεται με το Triticum dicoccum, αν και δεν μπορομε να αποκλεουμε τι ττε με το διο νομα εννοοσαν και το Triticum spelta και, μαλλον, το μονκοκκο σιτρι. Αυτ που εχε την μεγαλτερη χρση ταν, πντως, το Triticum dicoccum και στους λληνες, και στους Ρωμαους.

Η καλλιργεια του δκοκκου στου δεν χθηκε ποτ, απλ μειθηκε πολ με το πρασμα των αινων γιατ δεν καθαρζεται εκολα απ τα βρκτια, αντιθτως απ το μαλακ και σκληρ σιτρι που καθαρζονται πολ εκολα.

Η εκολη καλλιργεια του δκοκκου στου, η μικρς του ανγκες σε θρεπτικ και η υψηλ θρεπτικ του αξα τον κνουν πολ κατλληλο για δυναμικς καλλιργειες στην Ελλδα και επσης βιολογικς. Η μεγλη του εμπορικ αξα, τουλχιστον προς το παρν, τον κνει μια απ τις καλτερες επιλογς για χειμερινς καλλιργειες στην Ελλδα.

 

Βιβλιογραφα

Βιβλιογραφα

Δ. Δημητρκου, 1953, Μγας Λεξικν λης της Ελληνικς γλσσης, Εκδοτικς Οργανισμς Χ. Τεγπουλος – Β. Ασημα&k

For more information, please visit this products webpage.
This product was added to our catalog on Wednesday 29 January, 2014.
Reviews
Customers who bought this product also purchased
Dwarf French Bean Slenderette (organic seed)
Dwarf French Bean Slenderette (organic seed)
St. John's wort (organic seed)
St. John's wort (organic seed)
Languages
english italiano
Currencies
Shopping Cart more
0 items
Skype Me, click down here
My status
Manufacturer Info
BIOSPOROS - Homepage
Other products
Notifications more
NotificationsNotify me of updates to Triticum dicoccum, emmer, zea, far
Tell A Friend
 
Tell someone you know about this product.
Reviews more
Write ReviewWrite a review on this product!

Copyright © 2003 - 2016 osCommerce - Biosporos
Powered by osCommerce - Biosporos

biosporos_info_telephone

see our position on the map

View Thessaloniki - Greece in a larger map
 COOP -